Demans Bakımı: Yapılması Gerekenler ve Davranışsal Problemlerle Başa Çıkma

demans bakımı
demans bakımı

Demans bakımı ve iletişimindeki zorluklar, Alzheimer veya diğer demans türlerine sahip biriyle ilgilenmenin en üzücü yanlarından biri olabilir. Demanslı birinde görülebilen sık yaşanan durumlar ve bu durumlarla başa çıkma konusunda önerilerimizi aşağıda bulabilirsiniz.


Yaygın Durum #1: Agresif Konuşma veya Hareketler

ÖRNEKLER: Banyo yapmak istemiyorum!, Eve gitmek istiyorum!, Onu yemek istemiyorum! gibi ifadeler agresif davranışları tırmandırabilir.

AÇIKLAMA: Sözel ve fiziksel saldırganlıkta hatırlanması gereken en önemli şey, kişinin bunu kasıtlı olarak yapmadığıdır. Saldırganlığı genelde bir şey tetikler. Fiziksel konforsuzluk, aşina olunmayan çevre ve hatta zayıf iletişim bunlar arasında yer alabilir. Uzmanlar saldırganlık genelde saf korkudan gelir şeklinde yorumlar. Demansa sahip kişiler çaresizlik ve korku hislerine cevaben vurma, tekmeleme veya ısırmaya daha çok yatkındır. Demans bakımı uygularken bu tip durumlar dikkatli bir şekilde gözlemlenmelidir.

Yazar Ann Napoletan Alzheimer’ın öngörülemez doğasının son evresi hakkında şöyle der, Annemin hastalığı ilerledikçe ruh hâlindeki ani değişimler de arttı. Bir an kusursuz bir şekilde iyiyken, hemen ardından bağırıyor ve fiziksel şiddete meyilli hâle geliyordu. Genelde patlamaya neyin sebep olduğu konusu gizemini koruyordu. Bakıcılarına göre, giyinirken veya banyo yaparken saldırganlaşıyordu.

YAPIN: Demansın sebep olduğu saldırganlığa cevap vermenin anahtarı sebebi belirlemeye çalışmaktır. Kişinin agresif davranmasına sebep olan his nedir? Kişinin kendisinin (veya etrafının) hayatını tehlikeye sokmadığından emin olduğunuzda dikkati başka bir yöne sakince ve güven verici bir şekilde konuşarak değiştirmeye çalışabilirsiniz.

Napoletan, Bu, sevdiğiniz kişiyi gerçek anlamda tanıdığınızın oldukça önemli olduğu bir andır” diye söylüyor ve şöyle ekliyor, “Annem üzerine gidilmesini sevmiyordu. Üzgünse onunla konuşmaya ve sakinleştirmeye çalışmak onu genelde daha da kışkırtıyordu. Benzer şekilde, elini tutmak veya kolunu ya da bacağını nazikçe okşamak gibi dokunuşlar bile yumruk savurmasıyla sonuçlanabiliyordu. Böyle bir durumda en iyi yol yürüyüp gitmek ve ona ihtiyaç duyduğu alanı verebilmekti.

YAPMAYIN: Napoletan, Yapabileceğiniz en kötü şey tartışmaya bağlı kalmak veya saldırganlığı oluşturan konuyu zorlamak olacaktır. Başka bir seçenek kalmadığı müddetçe kişiyi zorla kısıtlamayın” diyor. Uzmanlar da aynı zamanda “agresif davranışı durduran en önemli yolun kelime dağarcığından ‘Hayır’ı çıkarmaktan geçtiği konusunda hemfikir.

 

Yaygın Durum #2: Zaman ve Mekân Konusunda Karışıklık

ÖRNEKLER: Eve gitmek istiyorum!, Bu benim evim değil!, Neden buradayız? gibi cümleler.

AÇIKLAMA: Eve gitmek istemek, bakım evinde yaşayan Alzheimer veya demans hastasında, demans bakımı esnasında en yaygın görülen tepkilerden biridir. Alzheimer’ın bilişsel işleyişe gitgide artan bir hasar verdiğini ve bunun da kafa karışıklığına ve hafıza kaybına sebep olduğunu unutmayın. Uzmanlar aynı zamanda bunda psikolojik bir bileşen olduğunu ve insanların genelde hayatlarında daha fazla kontrolde olduğu yerlere geri gitmeye çalıştıklarını söylüyor.

YAPIN: Sevdiğiniz kişinin nerede olduğu konusunda kafasının karıştığını gösteren sorulara cevap verebilecek birkaç yol vardır. Alzheimer Derneği’ne göre fotoğraflar ve diğer somut hatırlatıcılarla birlikte basit açıklamalar yardımcı olabilir. Ancak bazen de, özellikle sevdiğiniz kişiyi bir tesis veya başka bir yere götürme sürecindeyseniz, o kişiyi yönlendirmeniz iyi olabilir.

Napoliten şöyle ifade ediyor, “Tüm eşyalarının paketlenmesi konusunda mümkün mertebede az şey söylemek ve bunun yerine başka bir aktivite bulmak, yürüyüşe çıkmak, bir şeyler atıştırmak gibi onları yeniden yönlendirmeniz iyi olacaktır. “Ne zaman ayrılıyoruz?” gibi bir soru sorarlarsa “Şimdilik ayrılmıyoruz çünkü trafik kötü / hava tahminleri yağmuru gösteriyor / bu akşam çıkmak için geç kaldık” şeklinde cevaplayabilirsiniz.”

Bu, demans bakımı ve tedavisinin bir parçası olarak yalanla sonuçlansa da uzmanlar kişinin en güvenli hissettiği hâli çözmeniz gerektiğini söylüyor.

YAPMAYIN: Oldukça uzun açıklamalar veya ikna etme çabaları işe yaramaz. Uzmanlar şöyle belirtiyor, Alzheimer veya demans hastalarını ikna edemezsiniz. Bunu yapabilmeniz mümkün değildir. Çoğu zaman sorduğumuz sorular yüzünden aldığımız cevapları tetikliyoruz.

Bu, Ann ve annesi için de geçerli bir konuydu. Ann demans bakımı uygularken yaşadıklarını şöyle ifade ediyor, Bunu yaşayarak öğrendim. Uzun bir dönemden geçtik. Ne zaman annemi ziyaret etsem her şeyini bavuluna koyuyordu. HER ŞEYİNİ! Birçok kez onu ikna etmeye ve ona evinde olduğunu, burasının onun yeni evi olduğunu anlatmaya çalıştım. Kaçınılmaz bir şekilde işler gittikçe kötüleşiyordu.


Yaygın Durum #3: Kötü Kararlar veya Bilişsel Sorunlar

ÖRNEKLER: Elektrik süpürgemi çaldın! gibi asılsız suçlamalar. Ne kadar bahşiş vereceğimi hesaplayamıyorum gibi matematiksel veya mali problemler. Açıklanamayan şekilde eşya biriktirme veya stoklama, ifade veya görevlerin tekrarı gibi durumlar da diğer örnekler arasındadır.

AÇIKLAMA: Alzheimer’ın sebep olduğu beyin hücrelerindeki bozulma kötü karar veya hatalı düşünceler gösteren davranışların asıl suçlusudur. Bunlar yanılgılara veya gerçek olmayan inançlara sebep olur. Bu problemlerden bazıları ev eşyalarını biriktirmek veya aile ferdini bir şey çalmakla suçlamak gibi belirgindir. Ancak bazıları da hemen göze çarpmaz ve kişi öncesinde iki kez düşünmesine gerek olmayan konularda sorun yaşadığını fark edemeyebilir.

Ann bu durumu şöyle ifade ediyor,Annemin mali kayıtları tutma konusunda sorun yaşadığından şüphelenmeye başlamıştım. O zamanlar kendi başına yaşıyordu ve evinde kalma konusunda son derece kararlıydı. Buna ters düşen her tartışma veya üstü kapalı bir şekilde yanılıyor olabileceğini belirten her yorum hiddetlenmesine veya gözyaşları içinde kalmasına neden oluyordu. Benden vergileriyle ilgili yardım istediği dönem işte bu dönemdi. Bu dönemde hesabının ne kadar karışık olduğunu anladım.

YAPIN: İlk olarak sorunun boyutunu değerlendirmek isteyeceksiniz. Konuyu merak ediyor ancak sormak istemiyorsanız doğalgaz faturasına bakın. Bazen ödemeler geciktirilmiş, faturalar da ödenmemiş olabilir. Aynı zamanda hesap defterine kısaca göz atabilir, neye ne kadar ödediğini anlamaya çalışabilirsiniz.

Napoletan annesi için şöyle yaptı, Annemin vergi beyannamesini tamamlamak için kayıtlarını incelerken bazı limit aşımlarının olduğunu ve bunun bankanın hatası olabileceğini kibarca belirttim. Bu konu hakkında konuşurken işleri takip etmekte gitgide daha fazla zorluk yaşadığını, bazı hatalar yaptığını belirtti ve hesaplarıyla ilgili ona yardımcı olup olamayacağımı sordu. Bu konuyla ilgili konuştuktan sonra oldukça rahatlamış olduğunu hatırlıyorum. Napoletan, o andan itibaren zamanla annesinin mali durumuyla ilgili daha fazla kontrol sahibi oldu.

YAPMAYIN: Bu şartlar altında yapmamanız gereken tek şey kişinin bu durumu idare edebilecek yeterliğini göz göre göre sorgulamak veya onlarla tartışmaktır. Kişinin kendi işlerini idame ettirebilecek yeteneğini sorgulayıcı veya suçlayıcı olarak yorumlanabilen her cevap sadece öfkeye ve savunma durumunda kalmalarına sebep olur.